گمشده در زبان عربی

گمشده در زبان عربی

«arabizi» (عربیزی) میتونه در آینده جایگزینخط عربی بشه؟

زبان عربی هرگز زبانآسونی نبوده. خیلی از افرادی که این زبان، زبان مادریشون محسوب میشه هم به اینمسئله معترفن. نکته مهم اینه که به ویژه جوونای عرب زبان اغلب با خط لاتین به عربیمی نویسن، اس.ام.اس. میدن و توئیت میذارن. برای اون ها «arabizi» یه واژه جادوییه.

درست تو قلب بیروتنگاه ها رو به خودش جلب میکنه؛ یه پلاکارد تبلیغاتی که یه مارک سیگارو با اینبرچسب توصیه میکنه: «Betchouf7alak fiya». کنارش عکس یه زن جوون قرار داره که تصویرش تو یه جعبه سیگاربزرگ انعکاس پیدا میکنه. این جمله کاملاً بی معنی به نظر میرسه، اما ترجمه ش بهعربی میشه: « خودت را در آن خواهی شناخت». در واقع این کلمات تنها برای افرادخارجی بی معنی هستن. اما به نظر میرسه اعراب خودشون رو تو این گونه لاتینیزه شدهزبان عربی بازشناخته ن.

اعداد به جای حروف

«arabizi» یه واژه جادوییه که از کلمات «Arab» و «easy» ساخته شده. سهولت بی اندازه این نوع عربی ناشی از جایگزینی حروفعربی با حروف لاتینه. درست همون کاری که مثلاً تو آلمانی برای نوشتن «انشاء الله»و «سلام» به صورت «Inschallah» و «Salam» انجام میشه. اما دشواری ها وقتی بروز میکنن که حروف مناسبی بهویژه در مورد حروف بی صدا به عنوان معادل تو الفبای لاتین پیدا نمیشه. اما برایاین مشکل هم راه حل زیرکانه ای پیدا شده؛ برای مثال نشون دادن حرف حلقی «ع» با عدد3 که از لحاظ ظاهر شبیه به اون و البته تصویر آینه ایشه؛ همین طور نشون دادن حرف«خ» با عدد 5 و حرف «ح» با عدد 7. تو سایت ویکیپدیا جدول علایم قراردادی «arabizi» آورده شده.

جمیله 22 ساله ازسوریه معتقده که این موج با اومدن اینترنت به راه افتاده. اون یادش نمیاد آخرینبار کی از صفحه کلید عربی برای کار با «skype» و «twitter» یا فرستادن اس.ام.اس. استفادهکرده. به اعتقاد اون «عربیزی» «شیک تر»ه، ضمن اینکه به کارگیری صفحه کلید انگلیسیاز ارزش زبان عربی چیزی کم نمیکنه و به علاوه از این طریق موقع چت کردن افرادبیشتری ازش استفاده میکنن.

البته بعضی ها هنوزبا اشتیاق به دورانی فکر میکنن که الفبای عربی برای نگارش زبان های دیگه از جملهفارسی، کردی، ترکی، سومالیایی، سواحیلی و بعضی از زبان های قفقازی و بربری به کارگرفته میشد. کمال آتاتورک اولین و بزرگ ترین تحول رو ایجاد کرد؛ یعنی ممنوعیت خطعربی و جایگزینی اون با الفبای لاتین برای نگارش زبان ترکی. اما دنیای عرب زبان همکاملاً بکر و دست نخورده باقی نموند. همراه با قدرت های استعمارگر و روند جهانیسازی زبان های انگلیسی و فرانسوی هم بیشتر از همه وارد دنیای عرب شدن که از عواقبشبرای مثال برای لبنانی ها اینه که اون ها به سختی قادرن یه جمله عربی رو بدون بهکارگیری این دو زبان تموم کنن. به علاوه حتی روی پاکت های شیر تو سوریه عبارت «Milk Man» نوشته شده و از همه مهم تر اینکهتو برای نوشتن نامه های رسمی تو کشور امارات متحده عربی، زبان عربی تو رتبه سومبعد از انگلیسی و اردو قرار دارن.

البته این وضعیتباعث نگرانی اسلام گراها و ملی گراها شده. گذشته از اون ها زبانشناس مستقل لبنانی«نادر سراجه» هم این مسئله رو که جوونای عرب زبان به این زبان تنها به عنوان یه«ماده درسی» نگاه میکنن، ناخوشایند میدونه. اون معتقده که « جوونا زبان عربی رومثل درس شیمی یاد میگیرن؛ تنها برای قبول شدن تو امتحانات و بعد هم فراموششمیکنن».

برای درک علت همسطح قراردادن زبان مادری با درس شیمی باید به دوره های مختلف زبان عربی نگاهی انداخت. عربیکلاسیک که دستور پیچیده ش تو قرن هشتم میلادی براساس متون قرآنی شکل گرفت، امروزدیگه کاربردی نداره.

در عوض عربی استاندارد جدیدبه عنوان عنصر مشترکی بین عرب زبان ها عمل میکنه، چون تو هر کدوم از کشورهای عربیگویش خاصی رایجه؛ طوری که بدون یه زبان مشترک برای مثال یه عراقی به سختی میتونهصحبت های یه مراکشی رو درک کنه.

گویش های محلی نقاط مشترککمی با عربی استاندارد دارن و فاقد یه نوشتار مدون هستن. البته برای هر گویش میشهنوشتار خاصی رو تعیین کرد. «سراجه» این امر رو یه بیلان تامل برانگیز برای زبان استاندارد و غنی عربیمیدونه: افزایش عدم درک دستور زبان کلاسیک، تمرکز روی گویش های محلی، تضعیف سطحعمومی.

برنامه های حرفنگاری که کلمات عربی به لاتین نوشته شده رو به حروف عربی تبدیل میکنن، به زبانعربی و عرب زبان ها کمک شایانی میکنن. «Ta3reeb» که تو سال 2008 به وسیله گوگل ارایه شد، «Maren» که ساخت MicrosoftEgyptه، یا «Yamli» که به وسیله «حبیب حداد» لبنانیوارد بازار شد، از جمله این برنامه ها هستن. خدمات سروری «Alexa» اون رو تو رده بندی جهانی صدهزار وب سایت پربیننده تو رده 37981قرار داد که کاربراش از کشورهای مختلف از جمله مراکش (10.2%)، تونس و الجزیره(9.4%)، آلمان (6.4%) و امریکا (5.7%) هستن.

اکثر این کاربرا بین18 تا 24 ساله، مرد و تحصیل کرده هستن. ویزگی آخر از نظر «سراجه» نکته اصلیه:«تعداد زیادی از اعراب تو خارج از کشور تحصیل میکنن و اونجا با زبان های انگلیسی وفرانسوی سروکار دارن. اون ها به کار با صفحه کلید انگلیسی عادت میکنن و در صورتنیاز به تایپ عربی باید زمان زیادی رو صرف پیدا کردن حروف کنن».

این زبانشناس معتقدهکه زبان عربی رو به افول نیست. به گفته اون دانشجوهای مقاطع لیسانس، فوق لیسانس ودکترا به جای احوال پرسی با جمله «How do you do?» از معادل عربیش «Kifak?» استفاده میکنن. اون ها با این کار به کمک الفبای بیگانه از زبانمادریشون حمایت میکنن.

جمیله ساکن دمشق اینپرسش رو مطرح میکنه که آیا جهان عرب باید تا ابد به گذشته زبانی خودش وابسته باشه؟این پرسش اهمیت زیادی داره، جون داستان های عامی و روایت های مثل گونه قرآنی برایاکثر افراد عرب زبان از سطوح مختلف فرهنگی روز به روز کمتر قابل فهم میشه و همینمسئله باعث میشه که این زبان تنها برای امور مذهبی به کار بره و بس.

منی سرکیس

برگردان از آلمانی

Quantara.de